Epileptik nöbet türleri nelerdir?

Epileptik nöbetlerin çeşitli türleri vardır. Bu durum; nöbetin beynin hangi bölümünde başladığına ve etkilenen alanın büyüklüğüne bağlı olarak değişir.

Peki epileptik nöbet nedir? Epileptik nöbet (epileptik atak olarak da adlandırılır), beynin elektriksel aktivitesinde meydana gelen ani ve geçici bir bozulma sonucu ortaya çıkan nöbettir.

Her epileptik nöbet farklı şekilde görülebilir. Bazı nöbetler kişinin yere düşmesine ve/veya bilinç kaybına yol açar. Bazılarında ise kol ve bacaklarda kasılma ya da seğirme görülür. Kişi karıncalanma hissi yaşayabilir, boşluğa bakabilir ya da gözleri yukarı doğru kayabilir.

Epileptik nöbetler genel olarak 3 ana gruba ayrılır:

Fokal başlangıçlı nöbetler
Jeneralize başlangıçlı nöbetler
Başlangıcı bilinmeyen nöbetler

Fokal başlangıçlı nöbetler

Bu nöbetler, beynin bir yarım küresinin belirli bir bölgesinde başlar. Belirtiler, bozulmanın meydana geldiği bölgeye bağlı olarak büyük farklılıklar gösterebilir. Kişi bilinçli kalabilir (farkında ve uyanık olabilir) ya da çevresinde olup bitenlerin farkındalığı azalabilir, kafa karışıklığı yaşayabilir (bilinçte etkilenme). Fokal başlangıçlı epilepsi, epilepsili bireylerin üçte ikisinden fazlasını etkileyen en yaygın türdür.

Jeneralize başlangıçlı nöbetler

Bu nöbetler beynin her iki tarafını aynı anda ya da çok kısa aralıklarla etkiler. Kişi geçici olarak bilinç kaybı yaşar ve nöbet sonrasında nöbet sırasında neler olduğunu hatırlamaz.

Başlangıcı bilinmeyen nöbetler

Diğer nöbet türlerinin aksine, bu nöbetlerin beyinde tam olarak nerede başladığı net değildir. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için genellikle ileri tetkikler gereklidir.

Aşağıda epilepsinin farklı türleri ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

Tonik-klonik nöbetler

Bu nöbet türü, “grand mal” veya “epileptik atak” olarak da adlandırılır. Tonik-klonik nöbet sırasında kişinin kasları sertleşir ya da kontrolsüz şekilde kasılıp gevşer (tonik kas kasılmasını, klonik ise ritmik kasılmaları ifade eder). En bilinen nöbet türü olmakla birlikte, en sık görülen nöbet türü değildir. Buna rağmen, tanık olan kişiler üzerinde en fazla etki bırakan nöbet türüdür. Nöbet genellikle aşamalar hâlinde ilerler.

1. Aura

Nöbet başlamadan önce kişi bir aura yaşayabilir. Aura, beynin belirli bir bölümünde başlayan kısmi bir nöbettir. Kişi; belirli bir koku algılama, midede “yükselme” hissi ya da yanıp sönen ışıklar görme gibi belirtiler yaşayabilir. Ortaya çıkan belirtiler, nöbetin beynin hangi bölgesinde başladığına bağlıdır.

2. Tonik faz

Nöbet, tonik faz ile başlar ve bu faz yaklaşık 30 saniye sürer. Bu evrede kişinin vücudu sertleşir, solunumu durur ve cilt rengi morarmaya başlar. Ardından bilinç kaybı yaşanır; kişi yere düşer ve şiddetli şekilde kasılma ve sarsılmalar başlar. Yutkunma geçici olarak durduğu için boğazda tükürük birikir. Çene kaslarının ani kasılması nedeniyle dil veya yanak ısırılması sık görülür; bu nedenle ağızdan kan gelebilir. Nöbetin başlangıcında kalp atışları düzensizleşir ve sonrasında normalden daha hızlı hâle gelir.

3. Klonik faz

Klonik faz genellikle 30 saniye ile 1,5 dakika arasında sürer. Bu aşamada kaslar ritmik olarak gevşer ve tekrar kasılır; bunun sonucunda kol, bacak ve yüz kaslarında sıçrama ve seğirme hareketleri görülür. Kişi yavaş yavaş tekrar nefes almaya başlar. Biriken tükürük, ağızdan köpük şeklinde dışarı atılabilir.

4. Son faz

Son faz birkaç dakika sürebilir. Kişinin kasılmaları giderek azalır ve tamamen gevşer. Genellikle solgun görünürler; solunumları derin ve gürültülü olabilir.

Nöbetin kendisi genellikle kısa sürer. Çoğu tonik-klonik nöbet 2 ila 5 dakika içinde sona erer. Ancak sonrasında kişi bir süre yorgun, sersemlemiş hissedebilir veya baş ağrısı yaşayabilir. Birçok kişide nöbet sonrası dönemde kas ağrıları da görülür. İyileşme süresi kişiden kişiye değişir; bazı kişiler yaklaşık 5 dakika içinde normale dönebilirken, bazılarının toparlanması bir gün ya da daha uzun sürebilir.

Tonik-klonik nöbetler gündüz meydana gelebileceği gibi, kişi uyurken gece de ortaya çıkabilir. Nöbetlerin görülme sıklığı da kişiden kişiye farklılık gösterir.

Tonik nöbetler, tonik-klonik nöbetlerin kasların sertleştiği evresine benzer. Tonik nöbet sırasında kişi bilinç kaybı yaşar ve vücudu sertleşir. Bir veya birden fazla kas grubu aniden kasılır. Kişi ayakta ise, genellikle geriye doğru düşer. Tonik nöbetlerin temel özelliği kas spazmlarıdır.

Bu tür nöbetler birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar sürebilir. Tonik nöbet sonrasında kişi genellikle kısa sürede toparlanır.

Tonik nöbetler

Miyoklonik nöbetler

Bu nöbet türü, ani ve şiddetli sıçrama hareketleri ile karakterizedir. Kol ve/veya bacak kasları kasılır; bazen tek bir sıçrama şeklinde, bazen de art arda çok kısa aralıklarla gerçekleşir. Bu durum miyoklonik kümeler olarak da adlandırılır. Sıçrama hareketleri çok kısa sürdüğü için, genellikle kişinin farkındalık düzeyinde belirgin bir değişiklik olmaz.

Miyoklonik nöbetler kısa sürelidir ve nöbet sonrasında kişi hızlı bir şekilde toparlanır. Bu nöbetler sıklıkla sabah erken saatlerde görülür. Pek çok vakada epileptik nöbet olarak fark edilmezler. Bazı kişilerde bu nöbetler uzun süre boyunca devam edebilir ve ancak daha büyük bir nöbet yaşandıktan sonra epilepsi tanısı konulabilir.

Genel olarak miyoklonik nöbetler ilaç tedavisiyle iyi kontrol altına alınabilir. En sık ergenlik döneminde ortaya çıkarlar.

Atonik nöbetlerde kişinin kasları ani bir şekilde gevşer. Bu nedenle kişi çöker ve genellikle öne doğru düşer. Düşmeye bağlı yaralanmaları önlemek için bazı kişiler koruyucu kask kullanır.

Bu nöbet türünde kişi birkaç saniye süreyle bilinç kaybı yaşar. Eğer düşerse, genellikle hemen ayağa kalkabilir.

Atonik nöbetler

Absans nöbetler

Absans nöbetler, epileptik nöbetlerin en hafif ve fark edilmesi en zor türlerinden biridir. Bu nöbetler özellikle ilkokul çağındaki çocuklarda daha sık görülür. Nöbet sırasında çocuk, yaptığı işi aniden bırakır. Birkaç saniye boyunca çevreye tepkisiz kalır, boş bir bakışla sabit bir noktaya bakar.

Bu sırada göz kapaklarında hafif titreşim, çenede seğirme ya da küçük baş hareketleri gibi ince motor belirtiler fark edilebilir. Absans nöbetler genellikle yalnızca birkaç saniye sürer. Bu nöbet türü ilaç tedavisiyle iyi kontrol altına alınabilir.

Rolandik nöbetler en sık ilkokul çağındaki çocuklarda görülür. Nöbet genellikle ağız çevresinde seğirme ile başlar; bunun sonucunda çocuk konuşamaz hâle gelir ve ağızdan salya akması görülebilir. Bu duruma yüz, kol veya bacak kaslarında kasılma ya da seğirmeler eşlik edebilir. Çocuk çoğu zaman bilincini korur.

Benign rolandik epilepsi nöbetleri genellikle gece ya da sabah erken saatlerde ortaya çıkar.

Rolandik nöbetler

Hipermotor nöbetler, vücudun gövdeye yakın bölümlerini içeren karmaşık ve geniş amplitüdlü (şiddetli veya büyük) hareketlerle karakterizedir. Bu nöbetler sırasında kişi, çevresinde bulunanlara karşı ani, kontrolsüz ve uygunsuz görünebilen davranışlar sergileyebilir.

Hipermotor nöbetler

Bir kişi nöbet geçirdiğinde ne yapılmalı ?

Birinin nöbet geçirdiğini görürseniz, o kişinin güvenliğini sağlamak çok önemlidir. Bu; temel ilk yardım uygulamalarını yapmak, gerekli durumlarda ilaçlarını uygulamak ve ihtiyaç halinde tıbbi yardım çağırmak anlamına gelir. Nöbet sırasında düşme ve yaralanma gibi tehlikeli durumlara karşı özellikle dikkatli olunmalıdır.

Her nöbet farklı bir yaklaşım gerektirir ve kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Mümkünse, kişinin epilepsisi olup olmadığını ve nöbet geçirdiğinde ne yapmanız gerektiğini ya da yapmamanız gerektiğini sorun.

Epileptik nöbetlerin farklı türlerinde nasıl davranılması gerektiğine dair daha fazla ipucu ve öneri için ilgili içerikleri inceleyebilirsiniz.

Epilepsinin tedavisi

Epileptik nöbetlerin tedavisinde çeşitli yöntemler bulunmaktadır. Epilepsili bireylerin büyük çoğunluğu ilaç tedavisi ile tedavi edilir. Epilepsi ilaçları hastalığı tamamen ortadan kaldırmaz; ancak nöbet riskini baskılar. Bu nedenle antiepileptik ilaçlar (AED’ler) olarak da adlandırılırlar.

Hangi ilacın reçete edileceği; nöbetlerin türü ve sıklığı, epilepsinin tipi ve altta yatan nedenler gibi birçok faktöre bağlıdır. Ayrıca bu durum kişiden kişiye de değişiklik gösterir. Kişinin ilaca nasıl yanıt verdiğinin değerlendirilmesi son derece önemlidir. Bunun nedeni, antiepileptik ilaçların bazı olası yan etkilere sahip olabilmesidir. Bu yan etkiler arasında baş dönmesi, enerji kaybı, uyku hâli ve mide bulantısı yer alabilir. Tedavinin amacı, mümkün olan en az yan etkiyle nöbetleri en aza indirmektir.

İlaç tedavisi etkili olmazsa ya da yeterince fayda sağlamazsa, ilgili kişi bir epilepsi merkezine veya bu merkeze bağlı bir polikliniğe yönlendirilebilir. Çocuklar söz konusu olduğunda ise, bir üniversite hastanesinin uzman çocuk nörolojisi bölümünden görüş alınabilir.

Epileptik bir nöbet önlenebilir mi?

İlaçlarını düzenli olarak kullanmak dışında, epilepsisi olan bir kişinin bir nöbetin ortaya çıkmasını tamamen önlemek için yapabileceği başka bir şey yoktur. Ancak kişi, olası tetikleyicilerin farkında olarak bunlardan kaçınabilir. Tetikleyiciler, belirli bir durumla ilişkili olarak nöbetin başlamasına yol açabilen faktörlerdir. Stres ve uykusuzluk bu tetikleyicilere örnek olarak verilebilir. Diğer tetikleyiciler hakkında daha fazla bilgiyi ilgili içeriklerde bulabilirsiniz.

Epilepsisi olan kişiler ayrıca, mevcut epilepsi yardımcılarından bir veya birkaçını kullanabilir. Bu yardımcılar, tehlikeli durumların önlenmesine destek olur. Örneğin, uykuda nöbet geçiren kişiler için NightWatch gibi sistemler uygun bir çözüm olabilir.